Stefan Courtois „Lenin. Wynalazca totalitaryzmu.”

 Przeczytane

 Stefan Courtois „Lenin. Wynalazca totalitaryzmu.”

Biografia Lenina pióra wybitnego znawcy komunizmu i Rosji Sowieckiej jakim jest Stephane Courtois to znakomita lektura. Pierwszy na to dowód jest może i banalny ale z punktu widzenia czytelnika niezwykle ważny,  dobrze się ją czyta. Nawet osoby nieznające dotychczas tej postaci nie zgubią się w natłoku faktów a umiejętnie prowadzona przez ponad 500 stron narracja  sprawia, że nie można się znudzić lekturą. Drugim aspektem pozwalającym na tak wysoką ocenę tej książki jest próba ( w moim odczuciu udana) ukazania dlaczego syn inspektora szkolnego Illi Uljanowa, Włodzimierz Ulianow stał się Leninem. Wreszcie trzeci niezwykle istotny aspekt dzieła Courtoisa jest zawarty w podtytule książki – wynalazca totalitaryzmu. Ten wątek książki jest wręcz znakomity bo bezspornie wykazuje, iż totalitaryzm był dziełem Lenina i narodził się długo przed zwycięstwem bolszewików w rewolucji październikowej. Masowe mordy jakich się dopuszczali nie były efektem oporu, wojny domowej lecz efektem poglądów Lenina, który uzyskał narzędzia do wdrażania swoich pomysłów w życie.

Autor założył, iż dzieje rewolucji w Rosji są stosunkowo dobrze znane dlatego też biografia Lenina koncentruje się na przedrewolucyjnym etapie jego życia.

Co sprawiło, że wtedy jeszcze Uljanow wychowany w domu, gdzie nie prowadzona jakiś zażartych dyskusji politycznych, domu w którym głowa rodziny w pewien sposób była częścią systemu władzy stał się Leninem. Wg autora wpływ na to miały dwa fakty, bliskie w czasie i o ogromnym ciężarze emocjonalnym. Mianowicie śmierć ojca i brata, śmierć w zupełnie innych okolicznościach jednak pozostawiająca w świadomości Uljanowa ogromne brzemie i zmieniające go powoli w Lenina.

Ta przemiana ukazana jest na tle ówczesnej sytuacji Rosji gdzie wpływ na świadomość społeczną miała choćby sprawa Wiery Zazulicz ( swoją drogą niesamowite jest znając dzieje Rosji zwłaszcza bolszewickiej to jaki proces miała Zazulicz w carskim reżimie) propagowanie poglądów Zaiczniewskiego, katechizm rewolucjonisty, Czernyszewski i te wszystkie działanie, które odrzucały legalną drogą zmiany na rzecz zniszczenia istniejącego świata w imię idei. Z biegiem czasu droga Uljanowa przetnie się z tymi ideami i doprowadzi do powstania Lenina. Czy było to nieuniknione, czy zadecydowały o tym tragiczne losy brata i ojca? A może cechy charakteru samego Lenina? W opinii wydanej przez dyrektora szkoły do, której uczęszczał Lenin, Fiodora Kiereńskiego ( zbieżność nazwisk nieprzypadkowa był on ojcem Aleksandra Kiereńskiego człowieka, który swoimi działaniami utorował w 1917 roku drogę do władzy Leninowi) pisał on o „nadmiernym dystansie, nawet wobec znajomych, także spoza gimnazjum, wobec kolegów, którzy przynosili chwałę swojej szkole” . Zamknięty, pozbawiony przyjaciół, zazdroszczący sukcesów innym takim był za młodu i takim będzie przez całe życie.

Autor trafnie diagnozuje również dlaczego idee rewolucyjne w Rosji przybrały tak skrajną postać. Dlaczego nie znajdowały większego zainteresowania wśród chłopów, robotników a jedyną grupą, która w dużej mierze się im podała była inteligencja. „Wyalienowana, odcięta od korzeni inteligencja żyła w swoim własnym świecie, na swego rodzaju emigracji wewnętrznej, w państwie w państwie. Nie ma innego domu, mogła jedynie znaleźć szczęście w swojej wizji idealnego społeczeństwa, które miało się dopiero narodzić”. Jakżeż uniwersalne to słowa mające zastosowanie do sytuacji w Rosji na przełomie XIX i XX wieku ale również jakże aktualne obecnie dla opisu nastrojów „elit” świata Zachodniego zresztą w dużej mierze zaczadzonych marksizmem.

Courtoise potrafi ukazać również dalekie źródła działania wszelkiej maści miłośników jedynie słusznej ideologii „ Lud pozostawiony samemu sobie chce tylko dobra, ale zostawiony samemu sobie nie zawsze wie czym jest dobro. (…) Trzeba mu pokazać rzeczy takie, jakimi są, a czasami takimi jakie być powinny [pod. moje]” To są poglądy Rousseau, tego ojca wszystkich tych, którzy wiedzą lepiej i w imię tego są gotowi deptać wolę ludu, jakąkolwiek wolę.  

Ukształtowanie poglądów Lenina nastąpiło po przegranej konfrontacji z Plechanowem dotyczącej kierowania pismem „Iskra”. To wtedy Lenin zdał sobie sprawę, że w polityce potrzebna jest władza a w polityce rewolucyjnej władza absolutna. Na tej drodze są tylko bezwarunkowi zwolennicy i absolutny wróg. Następnie radykalizm głoszonych poglądów i wreszcie umiejętne taktyczne podchodzenie do poglądów tak by nie niemożliwe były zarówno oskarżenia o uległość jak i głoszenie poglądów oderwanych od rzeczywistości. Do tego należy dodać cechę wynikającą ze specyfiki działania nielegalnych rewolucjonistów a mianowicie tajność i zerwanie więzów ze społeczeństwem. W ten sposób ukształtował się model działania komunistów i generalnie wszystkich radykałów następnych latach.

Tak narodził się Lenin autor ideologii, która stawiała sobie za cel „zniszczenie istniejącego społeczeństwa tabula rasa i stworzenie nowego człowieka dzięki dyktaturze proletariatu”. Celu jakże atrakcyjnego dla wielu współczesnych miłośników postępu. Nie zapominających również o innych praktycznych radach "wodza proletariatu" jak choćby w kwestii taktyki „stawianie niemożliwego do realizacji ultimatum, a następnie oskarżenie przeciwnika, o to , że jest odpowiedzialny za konflikt”.

Na zakończenie jeszcze dwie uwagi. Jakżeż zabawnie w świetle faktów brzmiały i brzmią hasła o nieuchronnych mechanizmach dziejów, o ściśle zaplanowanej   przyszłości. Wystarczyłoby, iż władze Austo-Węgier zatrzymałyby w więzieniu Lenina po wybuch I wojny światowej i z rewolucji proletariackiej będącej wg zwolenników Lenina nieuchronna koniecznością nie byłoby nic.

Lenin a wcześniej Uljanow w przysłowiowym nosie miał dobro tych, o których rzekomo walczył. Całe życie, żył jako rentier klasy średniej a następnie na utrzymaniu partii. Powinno to być przestrogą dla wszystkich by uważniej spojrzeli na tych, którzy dzisiaj chcę nas uszczęśliwiać w imię wzniosłych haseł.