Przeczytane

 

James Barr „Linie na piasku. Konflikt, który ukształtował Bliski Wschód”.

Gdyby istniały szkoły dla polityków to książka ta powinna być lekturą obowiązkową ponieważ  namacalnie pokazuje, że w polityce istnieje tylko wieczna rywalizacja. Teza ta ilustrowana jest na przykładzie sporu o wpływy na Bliskim Wschodzie pomiędzy Anglią a Francją. Rywalizacji toczącej się pomimo tego, że były one w latach I wojny światowej w sojuszu. Ba sojusz ten nie przeszkadzał w bezwzględnym dbaniu o swoje interesu nawet jeżeli miało to wpływ na przebieg działań zbrojnych. Proszę przyjrzeć się okolicznościom rezygnacji przez Brytyjczyków z desantu w Aleksandrettcie by to zrozumieć. Również w czasie II wojny światowej strona znacznie słabsza jaką była Wolna Francja de Gaulla walczyła o swoje interesy przeciwstawiając się swojemu sojusznikowi a w pewnym momencie nawet sponsorowi jakim była Anglia. Ukazanie tego wydaje się głównego mechanizmu polityki to ogromna zaleta tej książki.

Drugą jej zaletą jest to, że pokazuje jak konflikt angielsko – francuski z drugiego dziesięciolecia XX w doprowadził do powstania konfliktu arabsko – żydowskiego we współczesnym świecie. Można rzecz, że książka ta wspaniale pokazuje jak przeszłość wpływa na dzień dzisiejszy.

Walcząc z Imperium Osmańskim Anglicy i Francuzi jednocześnie walczyli ze sobą by jak najkorzystniej dla siebie podzielić obszar, którym do wtedy rządzili Turcy. Jednocześnie ze względu zarówno na opinię międzynarodową jak i stanowisko Stanów Zjednoczonych chciały uniknąć zarzutu imperializmu. Stąd w otoczeniu premiera Wielkiej Brytanii Lloyda Georga zrodził się pomysł wykorzystania problemu żydowskiego co doprowadziło w dalszej kolejności do deklaracji Balfoura. Ona spowodowała wzrost migracji Żydów do Palestyny, która zakłóciła ówczesną strukturę narodowościową w tym rejonie co doprowadziło w okresie 20-lecia międzywojennego do wzrostu wzajemnych animozji pomiędzy Arabami a Żydami nad którymi Brytyjczycy nie byli w stanie zapanować. Tym sposobem wyrywając z rąk Francji Palestynę Anglia otwarła Puszkę Pandory, która i współcześnie wydaje się nie do zamknięcia.

W książce dotyczącej Bliskiego Wschodu w tamtym okresie nie może zabraknąć również postaci Lawrenca znanego w kulturze masowej jako „Lawrence z Arabii”. Wielkiego orędownika Arabów wśród elit politycznych Anglii. Znajdującego do swoich działań poparcie. Poparcia do czasu, czasu kiedy Arabowie byli potrzebni. Czyli do walki z Turkami. Gdy przyszło do układania świata po wojnie obietnice składane również w imieniu Korony okazały się zbędnym balastem i jako takie zostały porzucone. Takie są reguły polityki. Przecież każdy z nas gdyby rządził wtedy Anglią to nie dopuścił by do konfliktu z Francją z powodu niepodległościowych aspiracji Arabów. Zresztą niepodległa Syria straciła swój powab również z powodu odkrycia złóż ropy naftowej w okolicach Mosulu. Zachowanie nad nimi kontroli stało się priorytetem angielskiej polityki, wcześniejsze obietnice poszły do lamusa.

W historii Bliskiego Wschodu opisanej przez Jamesa Barra będzie jeszcze wiele zwrotów akcji, dramatów. Pojawią się czasami epizodycznie postacie takie jak późniejszy marszałek Montgomery i wiele innych. Nadejdzie również czas rewanżu Francji. Bo w latach II wojny światowej wydawało się, że szala zwycięstwa w konflikcie pomiędzy tymi dwoma państwami przechyla się na stronę Anglii. Wyparcie wpływów francuskich z Syrii i Libanu było tego potwierdzeniem. Jednak de Gaull znalazł dźwignię, która na trwale zmieniła układ sił na Bliskim Wschodzie. Bo opowieść o psie ogrodnika jest uniwersalną opowieścią. Skoro Francja został wyautowana z Bliskiego Wschodu to rękoma terrorystów żydowskich doprowadził do tego, że i Brytyjczycy zrezygnowali ze swojego mandatu i opuścili Palestynę.

Bardzo ciekawa książka. Nie tylko dlatego, że pokazuje jakiś fragment historii w tym wypadku Bliskiego Wschodu. Również dlatego, że fakty historyczne służą pokazaniu mechanizmów jakimi rządzi się polityka.